Yazı Detayı
01 Ekim 2018 - Pazartesi 09:28
 
SELİM İLÇEMİZİN HÜZÜNLÜ HİKAYESİ
Fatih EKİNCİ
info@kocaeliekspres.net
 
 
30 Eylül Selim ilçemizin düşman işgalinden kurtuluşunun 98. yıldönümü... Kutlu olsun!
 
Bugünün anısına yapılan bir araştırmayı sizlerle paylaşmak istiyorum.
 
SELİM İLÇESİNİN BİN YILLIK TARİHİNE KISA BİR YOLCULUK
 
 
 
Tarihte “Döşkaya Sancağı” ve “Döşkaya Nahiyesi” olarak bilinen Selim İlçesinin bulunduğu araziler, 1064’de Selçuklu Sultanı Alpaslan’ın Kars bölgesini fethetmesiyle Türklerin hâkimiyetine girer. 
 
1236 yılında Moğolların eline geçen bölge, 1386 yılında Timur’un idaresine girer. 
  
Timur’un Kars Kalesi ve şehrini ele geçirmek için yaptığı hücumlarda, kale ve şehir tamamen harabe haline gelir (Kızılkaya 2009: 194). Bu tarihten itibaren Kars ovası ve köylerinin idare merkezi Döşkaya Kalesi olur (Kırzıoğlu 1976: 245).
 
1406’da Timur’un bölgedeki hâkimiyeti sona erer ve Karakoyunlu hâkimiyeti başlar. O dönemde bölgede Karakoyunlular ile Akkoyunlular arasında büyük bir mücadele vardır. Tarihe Döşkaya Savaşı olarak geçen ve 1434 yılında Karakoyunlu hükümdarı İskender Mirza’nın Akkoyunlu beyi Kara Yüllük Osman’ı Döşkaya’da mağlup ettiği savaş bunlardan bir tanesidir (Solmaz 2008: 244). 
 
1466 yılında Karakoyunlu Devleti’nin yıkılmasıyla Döşkaya, Akkoyunlu Devletinin yönetimine girer. Akkoyunlu Türkmenleri bölgedeki birçok kaleyi imar ederken Kars Kalesi’nde o dönemde de herhangi bir tamir ve ıslah çalışması yapılmamıştır  (Kızılkaya 2008: 194). Akkoyunlular Döşkaya’yı Serhadd-i Gürcistan (Atabek Yurdu) olarak adlandırmaktadırlar (Kırzıoğlu 1976: 245).
 
1501’de Akkoyunlu Devletine Şahismail tarafından son verilir. Safevi Devletinin kuruluşunu ilan eden Şahismail, bölgenin yeni hâkimi olur. Döşkaya bölgesi de bu kez Safeviler ile Osmanlılar arsındaki güç mücadelesinin merkezlerinden biri haline gelir. 
 
Yavuz Sultan Selim, Çaldıran Seferiden dönerken 16 Eylül 1514’de Döşkaya’da konaklar. Selim İlçesinin bulunduğu ovaya Yavuz’un adına izafeten “Hünkâr Düzü”, Yavuz’un otağını kurduğu kaynağa “Padişah Pınarı” adı verilir (Kırzıoğlu 1953: 515). 
 
Yavuz’un Döşkaya’ya gelişi dönemin şairlerinden Şükri’nin mısralarında da yer bulur.
 
Bu tedârükle gidüp Dârây-i-Dîn
Geldi Çalkavr'a, o dem pür-hışm ü kîn.
Döşkaya'ya geldi ol yerden hemân
Sonradan Bardûz ki oldu mekân.
Bu konak gaayetle sa'b ü durdur
Geç geİürse askeri ma'zûrdur. (Kırzıoğlu 1976: 110)
 
Bölge sık sık iki devlet arasında el değiştirse de 1537 yılında Osmanlı hâkimiyetine girer. Döşkaya’nın  944-945/ 1538-1539 tarihli tevcihat ve 957/1540 tarihli tahrir defterlerinde 24 Şaban 945/15 Ocak 1539 tarihli tevcihat kaydında Pasin sancağının Zivin nahiyesine bağlı olduğu görülmektedir (Solmaz & Altuğ 2017: 161).
 
O tarihte 200 haneli bir yerleşim yeri olan Döşkaya, bölgenin merkezi durumundadır. (Tırhani akt. Kızılkaya 2008: 195). Celalzade 1556’da eserini bitirirken Kars bölgesine Döşkaya Sancağı denildiğini kaydetmektedir (Kırzıoğlu 1976: 246). Nitekim Kars Ovası 1554’te Döşkaya Sancağı adıyla Erzurum’a bağlanmış; önce yerli beylerden Kazan Bey, daha sonra da Dulkadirli Şahmehmed Sancak Beyi olarak atanmışlardır (Kırzıoğlu 1976: 321).
 
1554 yılındaki Osmanlı Safevi Savaşı’nda yeniden şenlendirilmekte olan Kars Kalesi ve Döşkaya Kalesi, Safeviler tarafından bozulup yıkılır. Bundan dolayı Kars-Ovasının idare merkezi, Döşkaya batısındaki Verişan kalesine aktarılır (Kırzıoğlu 1976: 245-246).
 
1560-1565 yıllarında Sancak: Döşkaya, Kars, Verişan, Çörk, Kızıl-Gedik, Kuzey, Erekli, Yedi-Kilise olarak 8 nahiyeye ayrılsa da 1574 tarihli tahrir de Kars ve Kızıl-Gedik nahiyeleri yoktur. Verişan, Döşkaya ve Kuzey olarak 3 nahiye olduğunu bilinmektedir (Kangül 2016: 23). 
 
26 Temmuz 1579’da 100 bin kişilik ordusuyla Kars’a gelen Lala Mustafa Paşa, Kars Kalesini imar ederek şenlendirir. Kars, Beylerbeylik merkezi olarak Eyalet yapılır. Buraya her yerden ahali akın akın gelip yerleşir (Kırzıoğlu 1953: 526,527). Böylelikle Kars bölgesinin idare merkezi yaklaşık iki yüzyıl sonra yeniden Kars Kalesi’ne geçmiş olur. Döşkaya ise Kars’a bağlı bir nahiye olarak kalır. 
 
3. Murad döneminde, 1588 Mart başında tutulan ilk Kars Eyaleti tahrir defteri olan ve bugün Ankara bulunan 137 yapraklı bir “mufassa” dirlik defterine göre, Kars Sancağı 7 nahiyeden oluşmakta idi. Bunlar: 
 
1. Verişan
2. Döşkaya
3. Kuru-Döşkaya
4. Kars
5. Berdik, 
6. Arıdos ( Ağadeveler çefti tepesi yanındaki Ardos) 
7. Zaruşad (Susuz ilçesi ve Arpaçay/Merkez Bucağı) (Kırzıoğlu 1976: 326).
 
1580’li yıllarda Döşkaya Nahiyesine bağlı 65 köy bulunmaktaydı. Bu köylerin isim listesi arşiv kayıtlarında yer almaktadır. Yenice, Koşapınar, Akpınar, Eskigazi, Tuygun, Bozkuş, Beyköy, gibi köy isimlerinin günümüze kadar ulaştığını görmekteyiz. Diğer köy isimlerinin de büyük çoğunluğu Türkçe kökenli isimlerden oluşmaktadır (Öztürk 1992).
 
15 Temmuz 1635’de Sultan 4. Murat, Revan ve Tebriz Seferi sırasında Döşkaya’ya gelir ve burada konaklar. Batıda Soğanlı’dan Doğu’da Yahni Dağına kadar Kars Ovasının ortası kuzeyinde sarp bir kale gibi duran Döşkaya kayalıklarının eteklerinin gayet otlak ve düz bir alan olduğu sefer kâtibi tarafından kaydedilmektedir. Hünkâr ve bölge halkından 300 kişi bir tarafta bölük sipahilerinin en iyilerinden bir grup diğer tarafta burada cirit oynarlar (Zeyrek 1999). 
 
17 Mayıs 1639’da Osmanlı ve İran arasında imzalanan Kasr-i şirin antlaşmasına göre iki devletin sınırı yeniden belirlenir. Kars bir serhat ili olarak Osmanlı’da kalır. Kars Sancağı o dönemde 7 nahiyeden oluşmaktadır ve Döşkaya bu nahiyelerden biri olarak kaydedilmektedir. (Kırzıoğlu 1953: 533).
 
17. yüzyılda Döşkaya’da Ermenilerin yaşamaktadır. Nitekim 1647 yılında bölgeye gelen Evliya Çelebi Döşkaya’nın Kars hududunda 200 haneli bir Ermeni zeamet köyü olduğunu belirtir (Dağlı & Kahraman 2008: 395). 
 
1828 yılında Kars ve Erzurum bölgesi Rus işgaline uğrar. İşgal sırasında bölgede yaşayan ve sayıları hiçbir devirde Müslüman nüfusun üçte birini aşamayan Ermeni ve Rumların bir kısmı Türklere ihanet ederek düşmana yardımda bulunur (Özcan 2011: 197). Fakat iki devlet arasında 14 Eylül 1829 tarihinde Edirne Antlaşması yapılır. Buna göre Erivan, Ahıska ve Ahılkelek Ruslara verilir (Tepekaya 1006: 467).  Kars ve Erzurum Osmanlılarda kalır.
 
Rusya; Kars ve Erzurum’dan çekildikten sonra bölgedeki Ermeniler, göç ettirilerek Erivan, Ahılkelek ve Ahıska bölgelerine yerleştirilir (Sarınay 2008).  Kars’tan göçürülen Ermenilerin sayısı 70 binden fazladır. (Kafkasyalı 2012:284). Ermenilerin bu bölgeden göç ettirilmesinin en önemli sebebi Rusya’nın Kafkaslarda bir Ermeni Devleti kurma arzusu ve oradaki Ermeni nüfusunu arttırmaktır. İşgal sırasında Ruslarla birlikte hareket eden Ermeni ahalinin büyük kısmının ihanet ve suçluluk psikolojisi içinde olması, Kars’tan göç etmek zorunda kalan Türklerin kendilerinden öç alacağı anlayışının hâkim olması bu göçü kolaylaştırmıştır. Göçten sonra Kars merkezde sadece 60–70 hane, köylerde ise göç etmeyip yerinde kalan Ermeni ahalisi 3–5 haneyi geçmemekteydi (Kızılkaya 2017:194-195).
 
1846 yılında Erzurum ve Kars bölgesini gezen Erzurum'daki İngiliz Konsolusu Holmes, Batum Başkonsolosu Brant'a gönderdiği gezi raporunda Erzurum’dan Kars’a giderken geçtiği ovaların zenginliğinin bol olduğunu bunun yanısıra bu bereketli toprakların büyük bir kısmının ekilmemiş olmasının hayret verici olduğunu belirtir. Bunun bu bölgedeki nüfusun seyrekliğinden kaynakladığını, bu seyrekliğin sebebinin ise 1828 istilâsından sonra, Rusların memleketi terkedişleri sırasında Ermeni köylülerinin hicret etmeleri yüzünden meydana geldiğini belirtir (Ersoy 1964: 243). 
 
Döşkaya’daki Ermenilerin de 1828-1829 yıllarındaki Rus işgalden sonra bu bölgeden ayrıldıkları anlaşılmaktadır. Zira o tarihten sonra Döşkaya adında bir yerleşim yeri kaydedilmemektedir. Döşkaya adı yalnızca buranın hemen kuzeyinde bulunan yalçın kayalıkların adı olarak günümüze kadar ulaşır. Döşkaya’nın yerleşim yerinin günümüzde Selim ilçesi Cumhuriyet Mahallesi, Katranlı köyü ve Eskigeçit köyü arasında kalan ve bir höyüğü andıran bölge olduğu, buradaki kale ve ören yeri kalıntılarından anlaşılmaktadır.  
 
Tanzimat’tan sonra 1853-1854 yıllarında eyaletler lağvedilip vilayetler ve kazalar kurulur. Kars da; Merkez, Kağızman, Zarşad ve Şüregel olmak üzere 4 kazaya bölünüp bir Sancak olarak Erzurum Vilayetine bağlanır (Kırzıoğlu 1953: 550).  
1860’lı yıllarda Ruslar istila ettikleri Kuzey Kafkasya’dan Çerkezleri sürerler. 
 
1860 yılının Nisan ayında Osmanlı İmparatorluğu’nun kuzeydoğu sınırına doğru yola çıkan ve 3.000 Kuzey Kafkasyalı ailenin büyük bir bölümü Kars sancağının merkez kazasında bulunan Soğanlı'nın doğu yamaçlarına, daha önceki yıllarda Ermeni ve Rumların terk ettikleri topraklara yerleştirilirler ve burada 20 civarında köy kurarlar (Çoçiyev ve Koç: 2006). 
 
Kars sancağına gelen Çerkez muhacirleriyle ilgili Kasım sonları 1864’de yazılmış tahrirlerden muhacirlerin iskân edildiği yerler, sayıları ve durumları hakkında bilgi almak mümkündür. Bu köyler şunlardır: 
 
Kars Merkez kazasına bağlı
Sarıkamış köyü
İzam köyü
Ağpınar köyü
Hamamlı köyü 
Alisofu köyü
Buzat köyü
Eğrice köyü
Gökçe hermet köyü 
Güllü köyü
Selimköy köyü
Tepecik köyü 
Güllük köyü
Dülbendli köyü
Yedikilisa köyü
Karsa bağlı Keçivan nahiyesi köyleri
Yalnızçam köyü
Alagöz köyü
Oluklu köyü
Karsa tabi Şöregel kazası köyleri
Kurdhane köyü
Camuşlu köyü
Karsa tabi Zaruşad kazası köyleri
Eski keçebörk köyü (Hacısalihoğlu 2013: 228-229).
 
Selim İlçesinin bulunduğu bölge, Döşkaya’nın terkedilmesinden sonra bir süre ıssız kalır, daha sonra Çerkez muhacirler buraya iskân ettirilerek 1860 yılında Selimköy adında bir köy kurulur. Köyün adı muhtemeldir ki Çaldıran Zaferi sonrası burada otağ kuran Yavuz Sultan Selim’in adına izafeten verilmiştir.  Nitekim o dönem muhacirlerin kurdukları yerleşim yerlerine padişahların adlarının verilmesi yaygındı.
 
93 Harbi olarak bilinen 1877-1878 Osmanlı Rus savaşlarında Kars ve bölgesi yeniden Rusların eline geçer. Rus idaresinde yaşamak istemeyen Müslüman ahali Osmanlı’ya göç eder. Kars vilayetinden 1878 ile 1881 yılları arasında sadece üç yıl zarfında 82.760 kişi ayrılır (Karataş 2017:23). Selimköy’de yaşayan Çerkezler de köylerini terk ederek Bursa'nın Yenişehir Kazasına göçüp burada Selimiye adında bir köy kurarlar (Yüksel 1994:482). 
 
Ruslar, Çerkezlerden boşalan Selimköy’e Malakanları yerleştirir. Malakanlar, Çarlık Rusya’nın Hıristiyanlığı kabul etmesiyle oluşan Kilisenin baskı ve zulmüne karşı çıkmış ve Kilise öğretilerine karşı Hıristiyanlığın bozulmamış özelliklerine dayalı Malakanizm inancını ortaya çıkarmışlardır. Bundan dolayı Kilise’nin baskısına maruz kalarak Çarlık Rusya’nın en ücra köşelerine sürülmüşlerdir (Akça & Kıyanç 2017: 28). Malakanlar, köyün adını değiştirerek Rusça’da Yeni Selim anlamına gelen Novo Selim adını verirler.
 
Sarıkamış Harekâtı sırasında 25 Aralık 1914’de Selim, Enver Paşa komutasındaki birlikler tarafından ele geçirilir. Selim İstasyonu havaya uçurularak Kars Sarıkamış bağlantısı kesilir. 10. Kolordu Kumandanı Hafız Hakkı Bey Selim’e gelir. Fakat 3 Ocak 1915’de başlayan Rus taarruzu 4 Ocak’ta yoğunlaşır ve Türk ordusu büyük kayıplar vererek geri çekilir (Zeyrek 2014). 
 
1917 Ekiminde Rusya’da gerçekleşen devrimden sonra Rusya’nın Osmanlı Devleti ve müttefikleri ile imzaladığı 3 Mart 1918’de Brest-Litovsk’ta barış antlaşması ile Kars’ta yaklaşık 40 yıl süren Rus hâkimiyeti son bulur (Kantarcı 2005: 222). Kars’tan çekilirken anlaşmalara uygun davranmayan Rus askerleri silah ve cephanelerini Ermeni çetelerine bırakır ve böylece Doğu Anadolu için yeniden Ermeni vahşetinin başladığı acı günler geri gelir (Demirel 2006: 109).
 
1915-1920 yılları arasında devam eden Ermeni saldırılarında Erzurum ve Kars bölgesinde büyük katliamlar yaşanır. Yalnızca Nisan 1920’den Eylül ayının sonuna kadar geçen birkaç ayda Selim bölgesinde 5 binden fazla Müslüman katledilmiş, onlarca köy tahrip edilmişti (Demirel 2006: 115).
 
Ermeni saldırıları karşısında meşru müdafaa hakkını kullanmak isteyen TBMM, Ermenilere karşı taarruz yapılmasını onaylar. Bunun üzerine Doğu Cephesi Kumandanı Karabekir Paşa, 24 Eylül’de taarruz emri verir (Üçüncü 2014: 90). Selim, 30 Eylül 1920’de 9. Tümen komutanı Halid Paşa (Deli Halid) komutasındaki birlikler tarafından Ermeni çetelerinden kurtarılır (Özkan 2015). 13-Ekim-1921 tarihinde imzalanan Kars Antlaşması ile Türk toprağı olduğu tescil edilir. 
 
Kars yeniden Türk sınırlarına dâhil edilince, bölgede bulunan Malakanlar için yeni sorunlar ortaya çıkar. Dini inanışları gereği savaşa, şiddete karşı olan ve askerlik yapmak istemeyen Malakanların 20 Ocak 1921 tarihinden sonra askere alınacağı yönündeki kanunun mecliste kabul edilmesi Malakanlar tarafından büyük tepkiyle karşılanır. Malakanların büyük çoğunluğu, 1926'da kendilerine Rusya, Rostov bölgesindeki kıraç Sal'ski steplerinde teklif edilen topraklara yerleşmeyi kabul ederek Kars’ı terk eder. (Akça & Kıyanç 2017). Selim’deki Malakanların da hemem heme tamamı yaşadıkları topraklarından ayrılırlar. 
 
Malakanlardan boşalan Selim’e, 1921’de imzalanan Gümrü Antlaşması’yla gerçekleşen nüfus mübadelesiyle, Akbaba, Tiflis, Borçalı ve Kazak bölgelerinden göç eden Karapapak-Terekeme Türkleri yerleştirilir (Kemaloğlu 2012: 58-59). Günümüzde ilçe nüfusunun çoğunluğunu oluşturan Karapapak-Terekeme Türkleriyle birlikte daha sonra buraya yerleşen Ahıska Türkleri (Posoflular), Yerliler (Sünni Türkler), Kürtler, Alevi Türkmenler, Çerkezler ilçedeki diğer topluluklardır. 
 
Cumhuriyetin kurulmasından sonra Novo Selim adı değiştirilerek Selim yapılır ve nahiye merkezi olarak Sarıkamış ilçesine bağlanır.  27 Haziran 1957 tarih ve 7033 sayılı kanun ile ilçe yapılan Selim, günümüzde 5200 merkez, 23.400 köy nüfusu ile Kars’ın üçüncü büyük ilçesi konumundadır.
 
KAYNAKÇA
 
AKÇA B. & KIYANÇ S. (2017) Malakanlar’ın Anadolu’daki İzleri, Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi, 18 (39), 22-43
ÇOÇİYEV G. & KOÇ B. (2006) Kuzey Kafkasyalıların Doğu Anadolu’ya İskan Edilmesi Ve Adaptasyon Problemleriyle İlgili Bazı Bilgiler (XIX. Yüzyıl İkinci Yarısı - XX. Yüzyıl Başlangıcı), Journal of Asian History, 4011, 80-103
DAĞLI Y. & KAHRAMAN S.Y. (2006) Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi: Bursa-Bolu-Trabzon-Erzurum-Azerbaycan-Kafkasya-Kırım-Girit, Evliya Çelebi 2. Cilt - 2. Kitap "Topkapı Sarayı Kütüphanesi, Bağdat 304 Numaralı Yazmadan"  Kitap editörü: M. Sabri Koz, YKY-İstanbul
DEMİREL M. (2006) Sarıkamış’ta Ermeni Olayları,  Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 31, 105-118
ERSOY O. (1964) Bir İngiliz Konsolosunun 1846 Yılında Erzurum’dan Kars’a Seyahati, Ankara Üniversitesi DTCF, Tarih Araştırmaları Dergisi II, 237-249
HACISALİHOĞLU M. (2013) 1864 Kafkas Tehciri, Kafkasya’da Rus Kolonizasyonu, Savaş ve Sürgün, Yıldız Teknik Üniversitesi Balkan ve Karadeniz Araştırmaları Merkezi (BALKAR) & İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA), İstanbul 
KAFKASYALI A. (2012) Karapapak Türkleri, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 48, 269-304
KANGÜL H. (2016) 16. Yüzyıl Son Çeyreğinde Osmanlı Devleti Gürcistan Eyaletinin İdari Ve Nüfus Yapısı, T.C. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi
KANTARCI Ş. (2005) Kars’ta Türklere Yönelik Ermeni Katliamı: Kalo/Derecik Köyü Toplu Mezar Kazısı, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi 18, 221-231
KARATAŞ Y. (2012) Zilanlı EYÜP Paşa’nın Tarihi Kişiliği Üzerine Bazı Notlar, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5 (20), 200-205
KEMALOĞLU M. (2012) Terekeme - Karapapak Türkleri Yerleşim Alanları, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 1 (3), 55-81
KIRZIOĞLU M.F. (1953) Kars Tarihi, Işık Matbaası-İstanbul
KIRZIOĞLU M.F. (1976) Osmanlılar’ın Kafkas Ellerini Fethi (1451 -1590), Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Yayınları No. 358, Edebiyat Fakültesi Yayınları No. 71, Araştırma Serisi No. 60 Sevinç Matbaası-Ankara 
KIZILKAYA O. (2017) XIX. Yüzyılın Ortalarında Kars Sancağı’nda Bazı Sosyal ve Dini Yapılar, Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 4 (8), 192-223
KIZILKAYA O. (2009) Tarihi Süreçte Kars Kalesi ve Etrafında Cereyan Eden Olaylar, II. Uluslararası Kafkasya Tarih Sempozyumu Bildiri Kitaçığı, 191-207
KOCAMAN S. (2014) Kars İli’nin İdari Coğrafya Analizi, The Journal of Academic Social Science Studies International Journal of Social Science, 29, 271-292
ÖZCAN B. (2011) 1828-29 Osmanlı-Rus Harbi’nde Erzurum Eyaleti’nden Rusya’ya Göçürülen Ermenilerin Geri Dönüşlerini Sağlama Faaliyetleri, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 46, 195-204
ÖZKAN İ. (2015)  Unutturulan Yıllar, Unutturulan Kahraman Deli Halid Paşa, Ötüken Yayınevi 
ÖZTÜRK Y. (1992) 527 Numaralı Küçük Ardahan ve Kars Livaları Timar İcmar Defteri (II. Selim Dönemi), T.C. Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı’nda yapılmış Yüksek Lisans Tezi
SARINAY Y. (2008) Rusya’nın Türkiye Siyasetinde Ermeni Kartı (1878-1918), Akademik Bakış, 1 (2), 69-105
SOLMAZ G. (2008) Akkoyunlular’ın Karakoyunlular’a Karşı Döşkaya Saldırısı, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 37, 241-246
SOLMAZ G. & ALTUĞ K. (2017) Ortaçağda Kars Ve Erzurum’un Önemli Kalesi Bardız, Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 59, 157-170
TEPEKAYA M. (2006) 19. Yüzyılın İkinci Yarısında Kırım Ve Kafkasya’dan Göç Hareketleri Ve Saruhan (Manisa) Sancağı’na Göçler,  Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi / Journal of Turkish World Studies, 5 (2), 463-480
ÜÇÜNCÜ U. (2014) İstikbâl Gazetesi’ne Göre Doğu Cephesi’nde Türk-Ermeni Savaşı (1920), Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 8 (16), 87-114
YÜKSEL H. (1994) Kafkas Göçmen Vakıfları, Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, S. 5, 475-490
ZEYREK Y. (1999) IV. Sultan Murad’ın Revan ve Tebriz Seferi Rûznâmesi, Kültür Bakanlığı-Ankara
ZEYREK Y. (2014) Sarıkamış Harbi Ve Bir Kronoloji Denemesi, Bizim Ahıska Dergisi, 2-11
 
Etiketler: , SELİM, İLÇEMİZİN, HÜZÜNLÜ, , HİKAYESİ,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
06 Eylül 2018
Yasımız ve Yalan Dünya
30 Temmuz 2018
DİKKAT! TEHLİKE KAPIDA .DUYGUSUZ NESİL TEHLİKESİ
11 Temmuz 2018
Dikkat ! Sanal Tehlikeyi Anladınız Mı?
17 Haziran 2018
Milli Eğitim Neden Sorunlar Yumağı ?
04 Haziran 2018
Zihinsel engelli bireylere okuma yazma öğretimi
18 Mayıs 2018
Kocaeli'de Özel Okullarda Patlama
23 Nisan 2018
ETKİLİ İNSANLARIN 7 ALIŞKANLIĞI
17 Nisan 2018
YOKSA ÇOCUĞUM OTİZMLİ Mİ ? İŞTE SİZE OTİZMİN 9 BELİRTİSİ
09 Nisan 2018
ASPERGER SENDROMU İLE OTİZM ARASINDAKİ FARKLAR NELER?
13 Ekim 2017
Otizm Kitap Önerilerimiz-2017
28 Haziran 2017
Kötülüğe Kötülükle mi Karşılık Vermeliyiz ?
22 Haziran 2017
Çocuklarımızın Sadece İsteklerinimi Karşılıyoruz..
07 Mayıs 2017
İKİYÜZLÜ İNSANLAR ÇİFT TARAFLI KESEN BİR KILICA BENZER
29 Nisan 2017
DOSTMUSUN ARKADAŞMISIN ?
25 Nisan 2017
SAHİ VEFA NEDİR ?
17 Nisan 2017
Yorgunum Dostlar Yorgun
15 Nisan 2017
Hacı Rüştü Çayevinden Selamlar
17 Şubat 2017
Şiddet Her Yerde ! çaresi nerede
28 Ocak 2017
Yarıyıl tatilini iyi değerlendirmek için velilere öneriler!
07 Ocak 2017
Sarıkamış Şehitleri’ne
29 Aralık 2016
Üçlü Filtre
19 Aralık 2016
SANA GÖRE BİZ NASIL ÖLÜRÜZ?
07 Aralık 2016
Zihinsel Engellilik Önlenebilir mi ?
08 Ekim 2016
Eğitime Yeni Sistemmi Geliyor amanım
06 Ağustos 2016
Bizi Kış Uykusundan Uyandırdığınız İçin Teşekkürler
16 Temmuz 2016
15 TEMMUZ, TÜRKİYE’NİN 11 EYLÜLÜDÜR
15 Haziran 2016
Kanada'da da bir Kars olduğunu biliyor musunuz?
04 Mayıs 2016
İşte Size Kocaeli'nin Hemşehri Haritası
27 Nisan 2016
Kan bağı mı, gönül bağı mı?
25 Nisan 2016
24 Nisan Tehciri ve Ramil Seferov Kimdir?
28 Mart 2016
Çocuklarınızla Oyun Oynayın
09 Mart 2016
Rehabilitasyon Merkezleri Ne Yapar Ne Yapmaz ?
08 Şubat 2016
TV klipleri ve reklamları çocuklar neden ilgi ile izler?
24 Ocak 2016
Şubat Yarıyıl Tatili Kılavuzu
13 Ocak 2016
ŞEHİR YAŞAMI VE HEMŞERİ DERNEKLERİ
01 Ocak 2016
MUTLU YILLAR
14 Kasım 2015
Düşünmeden yapamıyorum diyorsanız doğru yoldasınız
30 Ekim 2015
Kars’ın Kurtuluşu ve Kâzım Karabekir Paşa
19 Ekim 2015
Çocuklara Poğaça ve Kek Yedirmeyin!
25 Ağustos 2015
EĞİTİMDE YENİ ARAYIŞLAR
12 Ağustos 2015
Herkes Yorgun Herkes Tedirgin
07 Temmuz 2015
Dünya Çine ne zaman DUR diyecek?!
13 Haziran 2015
Seçmenden AK Parti’ye Uyarılar
02 Haziran 2015
Ben Seçimimi Yaptım Ya Siz ?
09 Mayıs 2015
Annelerimizin günü kutlu olsun...
05 Mayıs 2015
Unut(turul)duklarımız
11 Mart 2015
Bu yıl İstiklal Marşının kabulünün kaçıncı yılını kutluyoruz?
08 Mart 2015
Anlamanız için illaha yanmanız mı gerekirdi?
21 Ocak 2015
Sahi Kötü Karneden Kim Sorumlu?
19 Ocak 2015
TEOG'da Soruların Tamamını Yapan Kaç Öğrenci Var?
28 Aralık 2014
Gün Akif’i anlama günü
24 Aralık 2014
Yılbaşı ve Noel Arasında Fark Var mıdır ?
21 Aralık 2014
Bugün Benim Doğum Günüm
07 Aralık 2014
Ölüm bir kardelendir Sarıkamışta
01 Aralık 2014
3 ARALIK DÜNYA ÖZÜRLÜLER GÜNÜ
23 Kasım 2014
24 KASIM ÖĞRETMENLER GÜNÜMÜZ
09 Kasım 2014
Zihinsel Engellilik Önlenebilir Mi ?
09 Kasım 2014
Zihinsel Engelliliğin Nedenleri
09 Kasım 2014
Zihinsel Engellilik Nedir ?
05 Kasım 2014
Eğitim Üzerine Bir Yazı
01 Kasım 2014
Özel Çocuk Velisi Olma ve Kabullenme Evreleri
26 Ekim 2014
MÜSLÜMAN UYGUR VE DOĞU TÜRKİSTAN TÜRKLERİ
25 Ekim 2014
Mavi kapak sahtekarlığı
24 Ekim 2014
Yeni Hicri yılımız kutlu olsun
22 Ekim 2014
Sadece İzmit'te mi Şimdi ise Her yerde ! Özel ders tuzağı !
10 Ekim 2014
ORTADOĞUYLA İMTİHANIMIZ
17 Eylül 2014
Neyi paylaşamıyoruz anlamıyorum
13 Eylül 2014
Okul Fobisine Dikkat Edelim
07 Eylül 2014
Uyum Programı Öncesinde Ailelere Önemli Tavsiyeler
06 Eylül 2014
Dershaneler faydalı mı zararlı mı?
27 Ağustos 2014
Özel Eğitim Nedir?
24 Ağustos 2014
Öfke Kontrolü
18 Ağustos 2014
Milli Eğitim Penceresinden Özel Eğitim 2
18 Ağustos 2014
Milli Eğitim Penceresinden Özel Eğitim 1
07 Ağustos 2014
Arada Bir Burnunuzdan Kıl Aldırın ...
07 Ağustos 2014
Bizi Ne Hale Getirdiler!
07 Ağustos 2014
TAVSİYELER
07 Ağustos 2014
Çocuğum Beni Dinlemiyor?
07 Ağustos 2014
ŞİDDET VE ÇOCUKLARIMIZ
04 Ağustos 2014
Çuvalı Asla Unutmayın
02 Ağustos 2014
Seçim üslubu ve Eğri Minare
27 Temmuz 2014
Bu Bayramda Hüzünlüyüz
26 Temmuz 2014
İki Yoldan Biri
12 Temmuz 2014
Müslüman Coğrafyasının Yahudilerle İmtihanı
07 Temmuz 2014
Olaylara Bakış Açımız
01 Temmuz 2014
İyimserlik, kötümserlik, güven bunalımı
28 Haziran 2014
Kars'ın Turistik ve Tarihi Yerleri
28 Haziran 2014
HAYAT KAHVEYE BENZER
15 Haziran 2014
Bu Adam Benim Babam..!
12 Haziran 2014
Karne Sendromu
08 Haziran 2014
SİZ YANLIŞ ANLAŞILAN MISINIZ? YOKSA YANLIŞ ANLAYAN MI?
01 Haziran 2014
Teyo Emminin Gogoçu (Dürümü)
26 Mayıs 2014
HIRS VE İYİ NİYETİN HİKAYESİ
18 Mayıs 2014
Geçen Zaman ve Biz
11 Mayıs 2014
Rahatsız mı oldunuz...
27 Nisan 2014
Aile ve Çocuk Eğitimi
17 Nisan 2014
Eğitim Yaşama Sevincinin Adıdır
13 Nisan 2014
Müslümanlar Neden Geri Kaldı?
04 Nisan 2014
Çocuğum Beni Dinlemiyor?
04 Nisan 2014
Yenilenen Mesaj, Büyüyen İmaj
04 Nisan 2014
İnsanda Güven Bunalımı?
04 Nisan 2014
İyimserlik, kötümserlik, güven bunalımı
02 Nisan 2014
Nisan Dünya Otizm Farkındalık Ayı-Otizmin Farkına Varın
30 Mart 2014
Okullar Açılırken…
30 Mart 2014
Ben senin yaşındayken…
30 Mart 2014
Engelli rapor yönetmeliğinde yapılan değişiklikler neler getirdi?
30 Mart 2014
Kayıtsız Şartsız Sevgi
30 Mart 2014
Hayat Penceremiz Ne Kadar Temiz?
24 Mart 2014
İLKYAZ (NEVRUZ) BAYRAMI
17 Mart 2014
18 Mart Çanakkale Zaferi
30 Ekim 2012
Engelli Ailesine Yönelik Eğitimin Önemi, Gereği, Nedenleri
Haber Yazılımı